Son Yazılar

Erzurum Ovası’ndaki göl, ‘hastalık saçıyor’ diye kurutulmuş

Atatürk Üniversitesi Tarih Kısmı öğretim üyesi Doç. Dr. Savaş Eğilmez, Erzurum’un 1950’li yıllarına kadar sahip olduğu 20 kilometrekarelik gölün, ‘hastalık saçıyor’ diye kurutulduğunu söyledi. Doç. Dr. Eğilmez, tarihi kaynaklarda yaklaşık 1500 yıl evvel geçtiğini belirttiği gölde, 19’uncu yüzyılda 172 kuş cinsinin tespit edilip kayıtlara geçirildiğini söz etti.

Atatürk Üniversitesi Tarih Kısmı öğretim üyesi Doç. Dr. Savaş Eğilmez, Erzurum’da 1950’li yıllara kadar bulunan 20 kilometrekare alandaki gölün, ‘hastalık saçıyor’ diye kurutulduğunu belirterek, bugünlerde yağmur ve eriyen kar sularının süreksiz olarak doldurduğu Erzurum Ovası’nın o günleri hatırlattığını anlattı.

Deniz düzeyinden 1950 metre yükseklikteki yerleşim alanıyla Türkiye’nin çatısı pozisyonundaki Erzurum’da, 19’dan fazla köyün yerini kapsayan gölün varlığının kentin Palandöken Dağı eteklerine kurulmasında tesirli olduğu belirtildi.

Tarihçilere nazaran, gölün bölge halkına büyük gelir getirmesinin yanında bir kuş cennetine dönüştüğünü tabir eden Doç. Dr. Eğilmez, “Erzurum etrafında bulunan su birikintileri, küçük göller, pınarlar ve geçmişte mevcut olan sazlık alanlar, bölgenin tarihi açısından çok değerli bir yer meblağ. Bilhassa içerisinde göl olarak isimlendirebileceğimiz su yapısıyla Erzurum sazlıkları, yaklaşık 1500 yıl boyunca bölgenin toplumsal, ekonomik ve kültürel yapısı üzerinde çok kıymetli bir rol oynamıştır. Kelam konusu sazlık alan kent merkezinin çok yakınında bulunan bir mevkidir. ‘Erzurum Ovası’ diye isimlendirilen alanda yer alan sazlıklar, Fırat (Karasu) Nehri’nin kaynağa yakın bir yerinden başlayarak Ilıca’ya kadar devam etmekteydi. Sazlıklar, 20 kilometreden fazla uzunlukta olup ekseriyetle bataklık oluşturmayan ve içerisinde bulunan yüzlerce çeşit kuşla bir tabiat harikasıymış” diye konuştu.

SUYU AÇILAN KANALLARLA BOŞALTTILAR

Erzurum sazlıklarının tarihinin eskiye dayandığını kaydeden Eğilmez, 7’nci ve 9’uncu yüzyıllar ortasında yazıldığı kabul edilen, Ermeni müellif Horenli Moses’in (Moses Khorenatsi) ‘Ermeni Tarihi’ isimli yapıtında yer verilen Erzurum sazlıklarının, 1950 yılına kadar varlığını sürdürdüğünü tabir etti. 1950’de gölün hastalık saçtığı istikametindeki argümanlarla, kanal açma ve sazlık yerindeki suları bu kanallar vasıtasıyla ovadan çekerek kurutma operasyonunun başlatıldığını belirten Eğilmez şunları söyledi:

“Muhtelif müdahalelere karşın yok olmayan sazlık, bu tarihten sonra fakat suların çoğaldığı bahar aylarında küçük bir göl biçiminde ortaya çıkıp yaz aylarında tekrar kaybolduğu bildirildi. Doğu Roma İmparatoru 2’nci Theodosius vakti olaylarını anlatan Moses, imparatorun Erzurum’da bir kale yaptırarak burayı müstahkem bir hudut kenti haline getirdiğinden bahsederken, bölgedeki sazlık ve göl hakkında da çok kıymetli bilgiler verir. Bu tarihi kayıtlardan anlaşıldığı kadarıyla Erzurum ovasındaki sazlık, en az 1500 yıllık bir yazılı geçmişe sahiptir.

Arazinin sazlık alanlarının yanı sıra çayırlık otlakları da vardır. Yakın vakte kadar Erzurum halkı buradaki kuşların hem kendisinden hem de yumurtalarından yararlanıyordu. Dünyaca ünlü Türk seyyahı Evliya Çelebi de kenti tanıttığı kısımda Fırat Nehri’ne ve buradaki sazlıklarla kuşlara da işaret etmekteydi. Erzurum’u ziyaret eden gezginlerden William John Hamilton, 1836 yılının Mayıs ayında buraya gelmiş, bu arazinin yerinin oldukça sulu olduğunu, burada yeşil ve çayırlar bulunduğunu ve hatta buranın göl üzere olduğunu not etmiştir. Sir Robert Curzon İngiltere’yi temsilen Osmanlı-İran hudut görüşmelerine katılmak üzere Erzurum’a gelmiş ve bir süre burada kalmıştı.

Bu mühlet içerisinde, ovadaki sazlığı şahsen gözlemlemiştir. Curzon, Erzurum sazlığında 172 adet kuş tespit edip, kayıtlara geçirmiştir. Yapılan son çalışmalarla günümüzde bu sayı 312’ye ulaşmıştır. 1869 yılında Erzurum’a gelen Fransız tabiat bilimci Theophile Deyrolle, Tortum’a giderken 1,5 saat sonra yeniden bu sazlıktan geçtiğini kaydediyor.

1890 yılında Erzurum’dan Trabzon’a giden Alman asıllı müellif E. Naumann da sazlıktan bahsederken, buradaki binlerce kuşun Erzurum açsından çok değerli olduğunu yazmıştır. Erzurum’a iki kez gelen H.F.B. Lynch ise sazlıkların bölge açısından kıymetini vurgulayarak ve sazlıklarda bulunan binlerce kuş yumurtasına dikkat çekmiştir. 1900 yılına ilişkin Erzurum yıllığında da sazlıklara değinilerek, halk açısından söz ettiği ekonomik değer vurgulanır.”

‘BÖLGE İKTİSADI İÇİN ÇOK DEĞERLİ BİR YER TUTUYORDU’

Erzurumlu tarihçi Abdurrahim Şerif Beygu’nun, Erzurum sazlıkları ve göl hakkında bedelli bilgiler verdiğini hatırlatan Doç. Dr. Eğilmez, “Beygu özetle şunları aktarır, ‘Baharda Erzurum Ovası’nda bir saatten fazla genişlikte kurşun renginde uzun bir göl oluşur. Mayısın nihayetine hakikat yavaş yavaş yatağına çekilir ve sudan kurtulan arazi de kamışlık ve bataklık halinde kalır. Bu vakitte sıcak memleketlerden çeşidi yüzü savuşan kuşlar, suyun kenarındaki geniş sazlıklara akın ederler. Karasu’da çokça kızılkanat ve sazan balığı vardır. Haziran ve temmuz aylarında Erzurum Ovası’nın görünüşü çok hoştur. Ova yemyeşildir. 19’dan fazla köyün toprağını kapsayan Erzurum sazlıkları ve burada mevsimsel olarak ortaya çıkan göl, bölge iktisadı için çok değerli bir yer tutuyordu. Bölgede bulunan balık, kuş, kuş yumurtaları, etrafta yetişen meyveler ve başlı başına sazlıkta yetişen kamış ve ondan üretilen kilim, örtü, kalem üzere eserler Erzurum halkı için çok değerli ve hayati eserlerdi. Bu durum bölgedeki hayvancığın devamı için de çok önemliydi” dedi. (DHA)

Yazar : admin

Check Also

Kemal Kılıçdaroğlu’ndan çarpıcı iddia! İki vakıf ismi vererek Erdoğan’a davet yaptı

CHP başkanı Kılıçdaroğlu, "Bir vakıf kurduruyorlar Amerika'da. Neden Amerika? Ülkeyi Kataristan'a dönüştürenler, Katar'a sarfiyat diye ...

Van escort Diyarbakır escort İskenderun escort Escort Sitesi Bostancı escort Bostancı escort bayan Dudullu escort Bayan Dudullu escort Göztepe escort bayan Ataşehir escort Maltepe escort Göztepe escort Lezbiyen escort